امروز يكشنبه 10 مرداد جشن چله تابستان مبارك باد
مراسمهاي مربوط به چله تابستان
به طور كلي بيشتر جشن هايي كه در تابستان برگزار مي شود مربوط به آب، آبياري، گياهان، سر سبزي و... بوده است از اين رو تموز و گرما نيز از اين كلييت مستثني نبوده و با آب، آبادي و سر سبزي در بلندترين روزهاي سال كه اجازه ميدهد انسان در برابر گرما و خشكي مقاومت كند و بيشترين كوشش را براي آباداني زمين، داشته باشد، در ارتباط است.
پس از يورش تازيان به ايرانزمين جشنها و آيينهاي ايراني رفته رفته به فراموشي سپرده ميشد اما مردم به دليل علاقه زيادي كه به آيينهاي خود داشتند در هر گوشه از ايران زمين به شكلي و در تاريخي متفاوت (تاريخ شمسي و برخي زرتشتي و شاهنشاهي) در گاهشمار (تقويم)هاي مختلف و در دوران شاهان متفاوت برگزار ميكردند تا بتوانند اين سنتها را پاسداري كنند.
اين آيين كه چله تابستان هم به آن ميگويند پس از اسلام در زمان ديلميان كه خود را وارث حكومتهايي مانند اشكانيان و ساسانيان و هخامنشيان ميدانستند رونق گرفت و به نام نوروز بل ميان مردم رواج پيدا كرد. زمان اين اقدام مبدا جديد سالشماري ديلمي شد كه اين مبدا دقيقا برابر است با روز دوشنبه هرمزد روز اولين روز از سال پنج هزار و ۴۵۴ باستاني يزدگردي قديم و ۷۱ هزار و ۸۲ روز پيش از مبدا هجري شمسي است. مراسم آغاز سال جديد نوروز بل به طور متغير وابسته به محل برگزاري و نحوه قراردادن پنج روز كبيسه بين سيزدهم تا هفدهم مرداد ماه برگزار ميشود.
جشن نوروزبل از قبل از اسلام بوده است. اين آيين از ديلمان آغاز شده و تا پاي كوه دماوند امتداد دارد و به آن در استان گيلان سال ديلمي ميگويند و با اختلاف ۱۲ روز در استان مازندران نيز برگزار ميشود و در آن ناحيه به تحويل سال طبري معروف است. از زمانهاي قديم معتقد بودند كه برافروختن آتش در نوروزبل موجب كاهش برف و سرما در زمستان ميشود در اجراي اين مراسم زيباترين لباسهاي خود را مي پوشيدند و پس از برافروختن آتش، سال نو را به يكديگر تبريك ميگفتند. در زمان قديم در اين فصل كشاورزان توان پرداخت باج و خراج را داشته و مي توانستند با فروش محصول خود زندگيشان را سامان دهند و از همين رو سال نوي خود را در اين زمان برگزار ميكردند.
در اين جشن ۱۰ مرد با كلاه و شولاي گالشي به ميدان ميآيند و دورتا دور آتش ميچرخند و نوازندههاي محلي موسيقي را با شدت و شور مينوازند. خورشيد كه در حال غروب باشد و زمان روشن كردن آتش فرا ميرسد و هيزمهاي آغشته به نفت كه شعلهور ميشوند، مردم به آن نزديك ميشوند و همه باهم اين شعر را ميخوانند:
گروم گروم گروم بل (با صداي پرهيبت سوختن هيزم و بركشيدن شعله)
نوروز ما و نوروز بل نوروز ماه و شعله آتش نوروزي
نو سال ببي، سال سوسال تازه باشد و سال روشنائي
نو بدي خؤنه واشو تازه باشد و تازه شود و خانه آباد و با بركت
پس از شعرخواني همگي سال نو را به هم تبريك ميگفتند:
گالشان لباسهاي كهنه خود شامل نمد، شولا و ديگر اضافاتي را كه نميخواستند براي سال بعد استفاده كنند در آتش ميسوزاندند و به نوعي هم آتش را وسيله خبررساني و هم جز مقدسات چهارگانه آفرينش ميدانستند و در كنار آتش به ستايش اهورامزدا ميپرداختند و از او براي سال جديد طلب خير، نيكي و بركت ميكردند.
جشن چله تابستان در خراسان
خراسان يكي از جاهايي است كه جشن چله تموز هنوز در آن كم و بيش وجود دارد. در تقويم محلي بيرجند «چله بزرگ» تابستان از اول تيرماه شروع ميشود و تا دهم مردادماه ادامه مييابد و «چله خرد» تابستان از دهم مرداد شروع و تا سيام اين ماه ادامه دارد. در جنوب خراسان از اول تيرماه تا دهم مردادماه را «چله تموز»، از دهم مرداد ماه تا آخر اين ماه را «چله خرد»، از اول ديماه تا دهم بهمن ماه را «چله كلو»، از دهم بهمنماه تا آخر اين ماه را «چله خرد» ميگويند.
خراساني ميگويد:
نه از شو مو منالم نه كه از روز نه از يلدا گيله درم نه چله تموز
هموقذر فهميدم دمين اي دنيا كه آسوني د بعد سختي ميه هنوز
معني شعر خراساني: نه از شب من گله و ناله دارم و نه از روز نه از يلدا و نه از تموز.
جشن نيلوفر
جشن نيلوفر به چله تموز ارتباط دارد. به روايت ابوريحان بيروني در آثارالباقيه زمان جشن نيلوفر ششم تيرماه است. با توجه به شواهد ديگر به نظر ميرسد كه گل نيلوفر از نظر باورهاي مردمي با خورشيد و احياناً با ميترا/ مهر در پيوند بوده باشد. زمان شكوفايي سالانه گل نيلوفر (نيلوفر صحرايي و باغي) و نيز زمان شكوفايي روزانه آن با خورشيد هماهنگ است. زمان گل دهي آن در چله تموز (طولاني ترين روز) و در ايام عمودي ترين تابشهاي خورشيد و زمان شكوفايي روزانه گل نيلوفر نيز همراه با سپيده و طلوع خورشيد است و هر روز همراه با بردميدن خورشيد شكوفا ميشود.
اين ويژگيها موجب شده بوده كه نيلوفر و خورشيد را از يك خاستگاه و در پيوند با يكديگر به شمار آورند و گراميداشت نيلوفر را گراميداشت خورشيد بدانند. خورشيد پرستي از اولين اديان بشري است و در دوران ميترايي بصورت پر و بال يافته و گسترده در رسمهاي ايراني نفوذ كردهاست.
منبع: http://www.bartarinha.ir
برچسب: ،
ادامه مطلب
